Tết về, nhớ Duy Đảo cùng truyện ngắn này

Ai cũng có một thời để nhớ... 

Ai cũng có 1 thời để nhớ (Duy Đảo)

Tôi biết và quen Kh tình cờ trong lần tiễn thằng bạn lính chuyển vùng ra Hà Nội. Bạn tôi có người cô là giáo viên dạy hóa trường cấp 3 gần nhà tôi. Ông cậu bạn đã mất khi cô còn trẻ. Ngày ấy cô còn đẹp. Mỗi lần theo bạn tới thăm cô tôi thường chào chị. Cô không được vui. Mãi sau nghe bạn nói tôi mới biết lý do. Từ đó tôi gọi chị là cô. Cô là công dân phố cổ, nhà ở Triệu Việt Vương. Có lần cô cho tôi xem tấm hình khi còn là nữ sinh Trưng Vương cùng một người bạn nữa chụp chung với Bác Hồ khi ông tới thăm trường. Tấm ảnh này hiện còn lưu trữ trong Bảo tàng Hồ Chí Minh.

CHÙA AM (Duy Đảo)

Em tên Thúy. Hai vợ chồng vào Biên Hoà làm ăn mấy năm nay. Chồng chạy taxi còn em giúp việc nhà. Thúy phụ giúp cho cô em vợ tôi được tháng nay.

Hôm lên nhà cô em chơi, thấy Thúy hiền lành, chăm chỉ, tôi hỏi chuyện. Em nói quê Phú Thọ, huyện Tam Nông. Sinh năm Ngọ, em có hai con đã lớn. Ngoài quê có nhà xây, sân gạch, giếng khơi, điện nước đủ cả. Nhưng hai vợ chồng khoá cửa gửi ông bà khăn gói vào nam vừa kiếm  tiền vừa chăm con học đại học.

GẶP MẶT 22/12 (Duy Đảo)

                                                (Thân tăng đ/c Luận)

Chủ nhật vừa rồi chúng tôi kỷ niệm ngày 22/12 sớm. Lý do: có anh bạn cùng đơn vị đã chuyển ngành, hiện là giám đốc một xí nghiệp thuộc TCty Cao su Việt Nam trên Bình Phước. Anh đi công tác Campuchia kiếm được con cua đinh (giống như con ba ba ngoài Bắc của ta nhưng to hơn) đem về góp vui. Anh đề nghị anh em khu vực SG chọn địa điểm và nhắn mời các chiến hữu tới đông đủ.

Địa điểm là nhà của anh cán bộ tiểu đoàn cùng thời với tôi. Nhà mấy tầng lầu, đẹp, thoáng mát và rộng, nằm bên sông SG. Khi tôi tới, hai cánh cổng lớn của ngôi nhà đã mở hết cỡ chờ đón bạn bè.

Chủ nhà nguyên là cán bộ quân sự nhưng dáng dấp rất trí thức và nhẹ nhàng. Anh ra quân và chuyển sang ngành  Tài chính ngân hàng đã lâu, sau khi tốt nghiệp đại học. Vợ anh còn trẻ, là giáo viên một trường cao đẳng. Chị là một phụ nữ đẹp, lịch thiệp và mến khách. Hai anh chị có một cháu gái, cháu bé rất ngoan và dễ thương.

ỄNH ƯƠNG TO MỒM (Duy Đảo)

Tính tôi vốn hiền lành, quý bạn bè và thích được gặp gỡ chia sẻ. Càng lớn và nhất là khi đã “về già”, cuộc sống tạm gọi là ổn định thì nhu cầu đó càng trở nên khao khát hơn. Bạn bè có nhiều. Có người tôi rất quý, có người mình rất trọng… nhưng sướng nhất là những người  “bạn thân” là anh, là thầy, là em … mà khi bên họ mình được giãi bày, được tâm sự, được nghe, được học … mà chẳng phải e dè giữ kẽ, được sống thật với chính con người mình.

HÓC XƯƠNG (Duy Đảo)

Chiều, vợ đi làm về đem theo hộp cá rô “kho tộ” của một cô bạn cùng cơ quan cho. Bữa cơm tối có thêm món cá. Bạn vợ quả là cao nghề, món cá tuyệt ngon. Thằng con lạ miệng cứ thế tì tì “đả” gần hết. Thế rồi hóc.

Vừa vuốt vuốt cổ cho con, vợ vừa chửi: “Đã bảo vào mâm cơm nói in ít thôi, chú tâm vào “chuyên môn”, chuyện trò trao đổi  mà cứ như cãi lại mẹ. Lần sau thì chừa, không thì có khi còn hóc cả xương lợn cũng không biết chừng”.

MỘT KỲ THỰC TẬP (Duy Đảo)

Học đại học, tôi với hắn cùng lớp nhưng khi ở trường Trỗi thì tôi học trên hắn hai khoá. Hắn là khoá chót của trường. Hè năm 1978 trước khi nhận đồ án chúng tôi đi thực tập ở Quân khu một trên Thái Nguyên. Hôm tập trung ở ga Vĩnh Yên trước khi lên tầu bà con nhốn nháo chỉ trỏ khi thấy một tay quân hàm trung uý rất trẻ, mũ cối đội lệch, lưng ba lô vai vác cây ghi ta đang  oang oang giao nhiệm vụ, phổ biến kế hoạch hành quân. Người thầy, người anh phụ trách chúng tôi trong chuyến thực tập hơn 30 năm về trước là đ/c Trần Kiến Quốc.

Chuyện nhà ông anh tôi (Duy Đảo)

Năm 1957, anh tôi từ Quế Lâm về nước. Nghe tin báo, bố tôi lấy xe của đơn vị từ Hải Phòng lên Hà Nội đón anh. Cả nhà mừng vui gặp lại anh sau những ngày chiến tranh rồi đi học xa cách.

Anh tôi học tiếp cấp ba ở trường Ngô Quyền. Hết lớp chin, gia cảnh khó khăn quá, bố tôi bàn với anh, thế là anh bỏ học rẽ ngang đi làm thợ trong sự bất ngờ, bịn rịn của những người bạn cùng trường, cùng lớp.

Cánh phượng hồng của người bạn gái tặng ghép ở trang cuối trong cuốn lưu bút khi năm học kết thúc vô tình như một dấu chấm hết cho tuổi học trò sôi nổi và đầy lãng mạn của anh.

TẢN MẠN "NGHỀ" Ở XỨ TA (Đào Duy)

Cuộc sống thay đổi, có những nghề truyền thống trong dân gian được lưu truyền sáng tạo và người đời gìn giữ mãi. Như nghề mộc, nghề gốm, nghề sơn mài, nghề thợ may, nghề làm bún, nghề làm giò chả, thậm chí cả nghề cô đầu, nghề tẩm quất… Có những nghề mai một dần theo năm tháng như nghề vẽ truyền thần, nghề làm guốc mộc, nghề làm mắm rươi, mắm cáy (vì rươi, cáy ngày dần tuyệt chủng)… Có những nghề  phát sinh theo từng thời kỳ và cũng chết khi giai đoạn lịch sử đó chấm hết, như nghề nhuộm răng đen đầu thế kỷ 20, nghề chạy xe tay, nghề bơm bút bi, nghề hàn dép nhựa, nghề khắc bút máy, nghề làm và sửa chữa dép cao su…

LẠI CHUYỆN ANH CUNG (Duy Đảo)

Hàng tháng, đúng mồng 8 là chi bộ sinh hoạt, bất luận là ngày gì. (Trừ phi có thông báo thay đổi). Bí thư chi bộ đã giao hẹn như thế từ đầu nhiệm kỳ.

Đang gật gù nửa tỉnh nửa mơ ở góc hội trường, bỗng thấy bộp một cái trên vai, giật mình ngẩng lên:

- Ơ! Bác Cung! Sao nghe nói bác được miễn sinh hoạt rồi cơ mà.

- Ừ. Nhưng mà buồn, ở nhà buồn, nhớ chú mày  nên ra đây tranh thủ ngồi tán dóc, với lại đang mang cục tức trong bụng đây. - Ngồi lui ra, từ từ  anh kể cho mà nghe.

NGÀY ĐẦU TÔI NGHỈ HƯU (Đào Duy)

Từ ngày nghỉ hưu đâm sinh tật, sáng nào cũng dậy muộn, ngủ thì không được mà dậy thì chẳng muốn. Nằm trên giường tôi nghe tiếng vợ lầu bầu dưới bếp:

-         Thế là sáng nay lại không có gì cho thằng bé ăn sáng, chỉ tại cái bếp chết tiệt, tự dưng lại dở chứng hết ga.

Lục đục một hồi rồi vợ đi làm. Gần bảy giờ tôi mới dậy, nhìn trên bàn thấy mảnh giấy của vợ để lại: "Anh ra quán ăn sáng rồi mua về cho con, gọi con dậy sớm, vì 8 giờ 30 nó có giờ học đàn, đừng để cô giáo đến phải chờ. Anh gọi đại lý thay cho em bình ga mới, tiền em để ở ngăn kéo bàn phấn, trong phòng ngủ".

Nghịch cảnh thời Mở cửa 2

… Thôi thì đủ thứ lý do để người ta thì thầm vào tai nhau cái thời vụng dại. Bất chợt những khuôn mặt chùng xuống buồn bã, đôi mắt lơ đãng như nghĩ ngợi về một “Thời Hoa đỏ” năm nào xa vắng.

Trong cái phong trào “Trăm hoa đua nở” ấy, chúng tôi - những thằng học cùng lớp thời phổ thông - cũng dò hỏi, lùng sục tìm kiếm nhau. Từng ấy năm xiêu dạt, sống chết, giờ gặp lại, có đứa lờ mờ vẫn nhận ra, có đứa phải giới thiệu sùi cả bọt mép mà mãi mới tường. Khối đứa lôi hết kỷ niệm này, quá khứ nọ - chả khác như cô giáo dạy ngoại ngữ trước cậu học trò không có khiếu học tiếng nước ngoài, giải thích thế nào cũng không chịu hiểu, không chịu nhớ - đành tặc lưỡi chấp nhận ông bạn trước mặt mình là học cùng lớp, cùng trường ngày xưa và  quá khứ xa lắc là có thật.

Cả lớp hẹn nhau, mỗi năm mỗi bận còn lại từng nhóm thân nhau, hợp tính, tùy!, qua lại thường xuyên. Sau nhiều năm biền biệt dần dà đám bạn hiểu được gia cảnh, tính nết của nhau.

NGHỊCH CẢNH THỜI MỞ CỬA (Đào Duy)

Nước nhà thời mở cửa sướng thật. Xã hội như được “thả nổi”, chả ai kiểm soát, chả ai định hướng. Sức dân bị dồn nén bấy lâu, được dịp bùng lên mạnh mẽ. Dân chúng đua nhau làm kinh tế, đua nhau làm giàu. Đại bộ phận bà con, nhất là nơi phố thị sau gần hai thập niên trở nên khác hẳn, phất lên trông thấy. Dân ta bắt đầu quen với thói nhìn phía trước thẳng, tới lúc ngoái lại quá khứ bỗng giật mình, ngỡ ngàng hệt giấc chiêm bao.

Trong phố, ngoài bãi sông, nơi ngoại ô, người ta đua nhau xây nhà, sửa cửa. Nhà cứ như chuồng chim, cao vót lên không trung. Không dám lấn sang hai bên, sợ hàng xóm kiện, sợ chính quyền cưỡng chế thì lấn lên “giời”. Chả thằng nào làm gì được. Xây kiểu gì thì xây, sửa kiểu gì thì sửa, dứt khoát phải bắt tay thợ làm cho kỳ được trên đỉnh một  tí chóp nhòn nhọn cho giống mấy anh biệt thự cổ xây từ thời Pháp trên phố.

NGƯỜI BẠN CỦA ANH VỢ TÔI (Duy Đảo)

                                                

Biết không  về được trong dịp tết, anh vợ tôi ghé Nha Trang và Sài Gòn sớm, thăm và chúc thọ bố mẹ. Mấy ngày ngắn ngủi gặp nhau, ngoài thời gian dành cho các cụ, trong những câu chuyện lại qua giữa hai anh em, tôi được nghe anh kể về một người bạn của mình, câu chuyện buồn thời hậu chiến.

Năm 1964, gia đình vợ tôi  sơ tán về Bình Giang - một huyện của tỉnh Hải Dương. Huyện lỵ Bình Giang là thị trấn Kẻ Sặt sầm uất. Qua thị trấn vài cây số là phố Phủ, qua Phủ là làng Sồi (thuộc xã Thái Học) - nơi gia đình vợ tôi tá túc từ năm 1964 tới 1973. Chín năm, thời gian dài tới độ hai cô em vợ, sau hơn bốn mươi năm giờ đây giọng nói vẫn đặc sệt giọng làng Sồi.

TÔI VÀ NHÀ SƯ TRỤ TRÌ CHÙA BỒ ĐỀ (Đào Duy)

Sáng đọc báo mạng. Vào Vnexpress tôi thấy tấm hình người chị họ đang bế một đứa trẻ, phía dưới là hàng chữ: Sư thầy Thích Đàm Lan trụ trì chùa Bồ Đề, Gia Lâm, Hà Nội với những mảnh đời bất hạnh.

Tôi và nhà sư có họ hàng gần với nhau, ngoài đời tôi phải gọi nhà sư bằng chị. Khi còn nhỏ, năm 1964–65 sơ tán về quê, quãng thời gian trước khi lên trường Trỗi, thỉnh thoảng tôi có tới nhà chị chơi. Gia đình chị là một gia đình đặc biệt. Bố mẹ chị là Việt kiều Tân Đảo về nước đầu những năm 60, là gia đình duy nhất trong làng, trong tổng không vào hợp tác xã. Bố mẹ chị làm thợ may tại nhà. Hồi đó không vào hợp tác xã mà trong nhà có mấy chiếc xe đạp Pơ-giô và máy may cùng vài ba con trâu là “to” chuyện lắm. Nhưng sao tôi thấy chính quyền chả đả động gì tới gia đình chị, hay là họ không thèm chấp với lũ theo đuôi “tư bản giãy chết” ở nước ngoài về nước tìm đất sống?

Chuyện của người đàn bà mua ve chai (Duy Đảo)

- Anh lấy em bao nhiêu tiền? - Người phụ nữ mua ve chai bỏ bao tải trên vai xuống, đưa tay quệt mồ hôi trán  hỏi tôi.

- Cho em thôi.

- Cảm ơn anh! - Giọng nói vùng Nga Sơn không nặng như cánh xứ Thanh thường thấy.

Tôi thở phào nhẹ nhõm khi khuôn viên cơ quan gọn gàng, sạch sẽ. Nhìn người phụ nữ lam lũ có những ngón tay to đen, sù sì, tương phản với gương mặt xanh, gầy và đôi mắt cam chịu khi  bỏ khăn che mặt đón ly nước tôi mời.

Nhà còn ba mẹ con. Thằng lớn vào Sài Gòn thuê mướn làm ăn rồi lấy vợ. Thằng thứ hai ở quê, đi lính biên phòng, đóng quân  biên giới sắp hết nghĩa vụ, mới điện vào: “Nếu mẹ lo đươc hai trăm triệu thì con sẽ ở lại “chuyên nghiệp” chứ không về”. Người phụ nữ chép miệng thở dài...

Lạ thật! Con lão hội trưởng Hội Cựu chiến binh phường tôi chạy cho con khỏi đi nghĩa vụ mất khối tiền mà vẫn phải điều con lên tận Tây Nguyên tá túc nhà người quen cho hết tuổi “quân dịch”. Thế mà con trai chị...

Thời thế thay đổi, lộn tùng phèo cả, đến lòng yêu nước, muốn trở thành người lính phục vụ lâu dài trong quân đội cũng phải “chạy” thì thử hỏi: thời ta đang sống đây là cái thời quái quỷ gì?

NHỚ CHU QUANG (Đào Duy)

Hưng Hóa, Phú Thọ, đầu mùa hè 1970. Chúng tôi chuẩn bị ôn thi hết lớp 9.

Một buổi trưa không ngủ được. Nằm bên cạnh là thằng bạn thân – Tiến Dũng. Hắn cũng trằn trọc lăn qua lăn lại, mắt thao láo nhìn qua cửa sổ, giống tôi. Cành phượng vĩ với những chùm hoa như lửa đong đưa theo gió. Ngoài trời nắng hoe vàng và ngập tràn không gian là âm thanh của tiếng ve đầu hè như mời gọi thúc giục… Tôi huých đầu gối vào cái mông to sụ của Dũng: “Không ngủ à?”. Hắn giật thót mình quay lại: “Ừ! Chẳng hiểu sao mình không thấy buồn ngủ”. “Bọn mình đi lang thang đi”, tôi khơi mào. Chỉ đợi có thế vì nhìn mắt hắn là tôi biết, mơ màng lắm. Hắn đống ý ngay, đưa ngón tay lên miệng: “Suỵt! Khẽ thôi, không thầy Chương biết thì chết”. Chúng tôi chuồn theo bức tường phía cổng phụ. Tường không cao lắm tôi thao tác ngon ơ, loáng cái đã ở phía ngoài.

Uỵch! Nghe như tiếng bao gì đó rất nặng rơi. Nhìn lại phía sau thấy thằng bạn lồm cồm bò dưới đất. “Chỉ tại cái mông chết tiệt, người qua hết, còn lại mỗi cái mông, đâm ra tao bị ngã”. Quả thật, thằng bạn tôi “mẫu mã” cũng khá, chỉ duy nhất có cặp mông hơi bị xệ nên tôi hay gọi hắn là Dũng “mộng năng”.

NHỮNG ÔNG BẠN “ĐỂU” THỜI ĐẠI HỌC KTQS (Duy Đảo)

Khi tôi đang học năm thứ nhất, thấy bạn bè đứa nào cũng hí hoáy làm thơ. Lớp thì tặng bạn gái, lớp thì tặng người yêu… Tức mình, tôi cũng liều làm thơ, rồi làm thật và một bài thơ chóng vánh ra đời kịp gửi nhân ngày 20/11.

Bài thơ gửi cho cô bạn gái học cấp ba ngày xưa nhưng lớn hơn tôi ba bốn tuổi.  Bố mẹ đã cho cô đi học muộn thì chớ, trong quá trình phổ thông cô lại còn “vướng” mất mấy năm “nhuận” nên giờ mới học năm đầu Sư phạm.

Chuyện về các cụ (Duy Đảo)

Ông già tôi 

Cụ năm nay 93 tuổi. Anh thứ hai của tôi có nhiệm vụ trực tiếp chăm sóc cụ  Một hôm, đang cho cụ ăn,  tự nhiên thấy mắt cụ sáng lên, hấp háy ngắm ông anh tôi một hồi rồi thỏ thẻ:

-         Bác quê đâu nhỉ?

 Biết "CPU" của cụ có vấn đề, sau phút ngỡ ngàng, ông anh tôi trả lời:

-         Con là đồng hương của cụ.

-         Thế, té ra tôi với bác cùng quê à? Bác vợ con gì chưa?

       Ông anh tôi thật thà: 

-         Con có một vợ, đẻ được bốn đứa con, chúng nó lớn cả rồi.

-         Mừng cho bác, con đàn như thế là phúc đấy!...   Thế cụ thân sinh ra bác có khỏe không, còn hay mất?

-         Cụ con vẫn khỏe. Hàng ngày, con vẫn chăm sóc cụ ấy như chăm em bé.

-         Thế bây giờ cụ ấy ở đâu?

-         Cụ ấy ở đây này, - vừa nói ông anh tôi vừa vỗ vỗ lên vai ông già.

Ông già tôi ngồi ngẩn ra hồi lâu rồi buông một câu: "Bác chỉ được cái hay văn nghệ. Tôi mà lại đẻ được ra bác à?". Không nhịn được, ông anh tôi cười làm văng cả thức ăn trong bát đang cầm trên tay. 

THẾ CŨNG LÀ SƯỚNG (Duy Đảo)

Một hôm lò dò sang nhà chị chơi. Thấy bà chị đang dạng chân đánh vất với một đống các loại thuốc nằm ngổn ngang trên chiếc chiếu trải dưới nền nhà.

- Ôi may quá! Vào đây! Cậu vào ngay đây hô chị. Bà chị la lên như vớ được vàng.

- Đang toét cả mắt ra đây. Mắt mũi càng già càng chả ra làm sao. Chữ nghĩa trên vỏ thuốc thì cứ bé tí như con kiến. Luận xong được công dụng chưa kịp uống  có khi chết bố nó rồi cũng nên.

- Mua gì mà lắm thuốc thế! Sợ chết rồi à! Tôi ngỡ ngàng trước đống thuốc, rồi chọc bà chị.

- Mua gì đâu. Vừa đi Bình Dương lĩnh tiền  “xâu” về. Chủ hiệu thuốc nó vứt cho một bọc hầm bà lằng. Nó bảo toàn là những thứ thông dụng trong tủ thuốc gia đình cả đấy: Thuốc đi ỉa, thuốc nhỏ mắt, thuốc ho, thuốc xoa bóp, thuốc cảm, thuốc điều hoà kinh nguyệt…, thuốc… Thôi thì đủ thứ.

NHỚ MỘT MÙA XUÂN (Duy Đảo)

Chả hiểu thằng cha tham mưu chết tiệt nào lại chọn vị trí trận địa đơn vị tôi như thế. Tiểu đoàn hỏa lực tên lửa phòng không mà nằm lọt thỏm trong khu thương cảng sầm uất. Sau mới biết nguyên trận địa trước kia là doanh trại của một đơn vị cộng hòa cũ khi giải phóng sư đoàn tiếp quản rồi giao cho tiểu đoàn làm trận địa.

Của đáng tội ngày ấy vật cản, địa hình cũng chưa đến nỗi nào, một vài phương vị lúc bí quá vẫn có thể “ tác chiến ”. Nhưng thôi! thây kệ! đánh đấm được hay không đã có “trển” lo, cánh lính tráng chúng tôi chỉ biết “Alê! rõ…” Vả lại không đánh đấm được thì giữ đất, âu cũng là nhiệm vụ người lính chứ sao.

Bù lại những khiếm khuyết về mặt quân sự chúng tôi có nhiều thế mạnh để phát triển  “kinh tế”.